Verzamelstoornis

Mensen met een verzamelstoornis (in het Engels heet het Hoarding Disorder) dreigen bedolven te raken onder de hoeveelheid spullen die ze verzamelen. Om alles te kunnen bewaren zijn ze vaak bereid om grote financiële, sociale en functionele beperkingen te ondergaan. Voor de omgeving kunnen de gevolgen van het verzamelen ook groot zijn: kinderen lijden eronder, familie en vrienden staan machteloos toe te kijken en buren kunnen overlast ervaren. Er kan soms ook sprake zijn van brand- of instortingsgevaar, ongedierte, stankoverlast. De huiseigenaar is een dergelijke huurder liever kwijt dan rijk.
Problematisch verzamelaars zien vaak niet of nauwelijks dat hun manier van verzamelen afwijkend is.

Het onderzoek naar verzamelen is de laatste jaren aanzienijk toegenomen, wat heeft geleid tot het opnemen van de verzamelstoornis als aparte categorie in de DSM-5, de nieuwste editie van de classificatie van psychiatrische stoornissen.

Hoarding of problematisch verzamelen is de laatste jaren door de aandacht van onder andere televisieprogramma’s vaker onderwerp van gesprek.

Informatievideo van de NBPO over hoarding

De Bewaarschool van ZonderMeer heeft ook enkele lessen aan problematisch verzamelen gewijd:
Weggooien is zonde
Smeken, vleien en dreigen
Afscheid van illusies

kunstwerk van Peter Friedl

Wanneer krijgt iemand nu de diagnose verzamelstoornis of hoarding disorder?

  • Als hij aanhoudend moeite heeft om bezittingen weg te doen of er afstand van te nemen, ongeacht de werkelijke waarde. Deze moeite komt voort uit een sterk gevoelde behoefte om bepaalde voorwerpen te bewaren, en uit de lijdensdruk die gepaard gaat met het wegdoen van deze voorwerpen.
  • De moeite om bezittingen weg te doen leidt tot de verzameling van een grote hoeveelheid bezittingen die in de weg staan en voor zoveel rommel zorgen dat de woonruimtes nauwelijks voor hun eigenlijke functie kunnen worden benut. Als er ruimtes zijn opgeruimd, is dat alleen dankzij de tussenkomst van derden, zoals een familielid, schoonmaker of instantie.
  • Het verzamelen veroorzaakt ernstig lijden of beperkingen in het sociale of beroepsmatige functioneren of in het functioneren op andere belangrijke terreinen, waaronder de instandhouding van een veilige omgeving voor zichzelf en anderen, bijvoorbeeld kinderen.
  • Het verzamelen kan niet worden toegeschreven aan een lichamelijke aandoening, zoals bepaalde vormen van hersenbeschadiging.
  • Het verzamelen kan niet beter worden verklaard door de symptomen van een andere psychische stoornis. Het wordt bijvoorbeeld geen verzamelstoornis genoemd als het een obsessie is bij een obsessief-compulsieve stoornis (bijvoorbeeld smetvrees) of als het verzamelen ontstaan is door afgenomen energie bij een depressieve stoornis. Ook als het verzamelen deel uitmaakt van wanen bij schizofrenie of een andere psychotische stoornis wordt het geen verzameldwang genoemd.
  • Er kan gespecificeerd worden of er sprake is van een goed tot redelijk realiteitsbesef, een gering realiteitsbesef
 of een ontbrekend realiteitsbesef met waanovertuigingen.

Behandeling en begeleiding

Hoarding komt zelden alleen voor maar gaat vaak samen met andere psychiatrische stoornissen. Onderzoek tot nu toe laat zien dat bij ongeveer een derde van de hoarders ook sprake is van een dwangstoornis, sociale fobie en/of piekerstoornis, en dat meer dan de helft een depressieve stoornis heeft. Het inzicht van een problematisch verzamelaar in zijn eigen situatie is soms zeer beperkt tot afwezig, hetgeen de bereidheid tot behandeling ook moeilijk maakt. De behandeling kan bestaan uit cognitieve gedragstherapie en onder begeleiding van een therapeut stapsgewijs weggooien van spullen. Soms wordt medicatie voorgeschreven.

Professional organizer en hoarding

Een professional organizer kan een praktische bijdrage leveren aan de begeleiding van mensen met hoardingproblemen. Het is bij hoarding niet voldoende om alleen gericht te zijn op het ordenen van spullen, want daarmee wordt het verzamelgedrag nog niet aangepakt. Daarom is de samenwerking met een gespecialiseerd therapeut erg belangrijk.
Als de klant openstaat voor behandeling door een therapeut in combinatie met thuisbegeleiding, dan kan de professional organizer met hem of haar aan de slag. Als de klant steeds teveel spullen in huis haalt dan kan het verminderen hiervan het doel zijn. Een ander doel kan zijn dat de klant beter leert ordenen en makkelijker afstand leert doen van spullen. Vertrouwen krijgen is belangrijk, evenals het werken in kleine en overzichtelijke stappen. Een organizer zal nooit zonder toestemming van de klant spullen aanraken, verplaatsen of weggooien.
Het is voor familieleden frustrerend en onbegrijpelijk als alle hulp die zij willen bieden wordt afgehouden en zij alleen maar machteloos kunnen toekijken hoe de situatie verergert. Een professional organizer kan individueel of groepsgewijs voorlichting geven over het omgaan met een familielid met verzameldwang.

loving carrots