Denken over schenken

Nederland heeft twee reuzenpanda’s van China ‘cadeau’ gekregen, een teken van de ‘bijzondere band tussen China en Nederland’. Ze worden in het voorjaar voor maximaal 15 jaar gehuisvest in Ouwehands Dierenpark in Rhenen. Kosten voor het dierenpark: een miljoen euro per jaar voor de bouw van verblijven, voor verzekeringen en medische zorg. En voor heel veel bamboe. Daarnaast wordt jaarlijks een miljoen aan China betaald voor conservering en bescherming van de reuzenpanda. Ondanks de hoge kosten is Ouwehands blij met het pandapaar en met alle publiciteit die erbij komt kijken.

Two pandas. Vector illustration.Maar wat als je niet blij bent met een cadeau? Of als je het geven ervan als een verplichting ervaart? Geven we, net als de Chinezen, een cadeau om een bijzondere band te benadrukken? Verwachten we iets terug? Of kunnen we onbaatzuchtig zijn als het om schenken gaat?

Geven maakt gelukkig

Het bewijs dat je blij wordt van geven is wetenschappelijk geleverd. Gelukkige mensen blijken zelfs méér cadeaus te geven, met een ‘eindeloze positieve spiraal’ als gevolg. Schrijver en essayist Arjan van Veelen schreef er drie jaar geleden over in de NRC. Cadeaus geven vindt hij een levenskunst en daarom reikt hij ons negen geboden aan, ‘want zoals een verkeerd cadeau heel desastreus kan uitpakken, zo kan een welgemikt presentje geluksverhogend werken, zowel voor de gever als voor de ontvanger. Dat maakt dat het kiezen van het juiste cadeau uiterst stressvol kan zijn: niets minder dan ons en andermans levensgeluk staat immers op het spel.’

Het eerste van de negen geboden is: negeer verlanglijstjes. Het zijn onbetrouwbare bronnen van verlangens. Een goed cadeau moet verrassen, een ‘corrigerende tik’ uitdelen aan de ontvanger. Ik herken dit vooral uit scherpzinnige sinterklaasgedichten. Ze zetten je aan het denken over je onhebbelijkheden en andere rare gewoontes. Gebod vijf: geef nooit cadeaubonnen. Het is het afschuiven van de verantwoordelijkheid naar de ontvanger die het letterlijk zelf maar uit moet zoeken. Van Veelen: ’Cadeaubonnen zijn certificaten om aan te tonen dat je de ander helemaal niet kent (maar wel precies twee tientjes waard vindt).’

_mg_0825Ontvangen zonder ongemak

Het negende gebod, verwacht niets terug, zou eigenlijk bovenaan de lijst moeten staan. Want onvoorwaardelijk geven is niet vanzelfsprekend. Geef je oprecht en belangeloos of doe je het alleen om je imago van aardig en vrijgevig persoon te verstevigen?
De gever stelt zich vooral de vraag of de ontvanger blij en tevreden zal zijn met het cadeau. De ontvanger heeft echter te maken met uiteenlopende gedachtes en gevoelens. Hij is kwetsbaar. Kan hij zich overgeven aan het fijne gevoel van iets te krijgen? Oprecht kunnen ontvangen is ook een cadeau aan de gever. Je laat zien dat zijn geschenk je niet onberoerd laat. Ontvangen is daarentegen ongemakkelijk als je het gevoel hebt dat je ermee in het krijt komt te staan bij de gever, je kunt je zelfs gemanipuleerd voelen. Of wil de gever misschien iets goedmaken? Maar … zoals de waard is vertrouwt hij zijn gasten. Dus ga eens na om welke redenen jij zelf cadeaus geeft en of je echt helemaal niks terug verwacht.

Hoe hoort het?

Om niet hebberig over te komen schijnen Zwitsers hun uiterste best te doen om het pakpapier niet te scheuren tijdens het uitpakken. In sommige culturen pakt men een cadeau niet direct uit om de gever niet te beledigen mocht het cadeau niet in de smaak vallen.
Wij pakken het meestal wel meteen uit en dan wordt er een reactie verwacht. Help, je vindt het helemaal geen leuk cadeau! Wat te doen? Pokerface opzetten en zeggen dat je er blij mee bent? Teruggeven? Volgens Het Grote Etiquetteboek is iemand vragen het gegeven cadeau weer mee terug naar huis te nemen ‘grof en nodeloos grievend’. ‘Ontvangers mogen met cadeaus doen wat ze willen: op zolder zetten, aan de buurvrouw of het grofvuil meegeven, te gelde maken op Marktplaats, met een hamer in gruzelementen slaan, maar nooit ofte nimmer geeft men het terug aan de gever.’
In haar opruimboek heeft Marie Kondo het ook over omgaan met cadeaus. Mensen vinden het moeilijk om iets weg te gooien dat ze gekregen hebben. Iemand heeft er immers tijd in gestoken om het speciaal voor hen uit te zoeken. Zodra een cadeau echter ontvangen is heeft het zijn taak volbracht: met het geven is liefde en aandacht uitgedrukt, en dat is voldoende. Als je het niet met plezier kunt gebruiken mag het weg, maar niet zonder bedankje (moet van Marie).

8c6feb14-aca6-4e8b-9b6f-9072f2281f03Een duurzame ervaring geven

Een goed cadeau is niet duur maar duurzaam, we willen geven met een goed gevoel. Fairtrade, eerlijk, ecologisch, biologisch, gerecycled of lokaal geproduceerd, allemaal termen die dat gevoel oproepen. Ook zijn ervaringscadeaus erg in trek. Grote kans dat iemand nog jaren met veel plezier terugdenkt aan die leuke activiteit. Je hebt iets gegeven dat het leven van de ontvanger een beetje beter heeft gemaakt. Citaat in een event store op internet: ‘Herinneringen nemen geen ruimte in beslag, hoeven niet afgestoft te worden en blijven een leven lang bij de ontvanger’. Denk daarbij aan ezeltochten, parachutespringen, high tea, dagje wellness, workshop kaas maken of een theatervoorstelling. En als gever en ontvanger samen op pad gaan biedt dat meteen weer wat gezamenlijke quality time.
Arjan van Veelen echter, gebod zes: geef nooit in de toekomst. ‘Een goed cadeau is fysiek, en is hier en nu beschikbaar. Je moet er als het ware meteen mee kunnen gaan spelen. Een goed cadeau is dus geen belofte. Het klinkt verleidelijk om een ‘belevenis’ cadeau te doen, zoals Wadlopen & Wellness, een sledehondentocht, een cursus chocoladetruffels maken. Doe het niet.’
Maar ja, volgens zijn tweede gebod moet je voor een cadeau diep in de buidel tasten, het moet exorbitant duur zijn, een rib uit je lijf. En vooral niet in de aanbieding gekocht zijn.
Wilde Arjan destijds de kwakkelende economie een boost geven?

Tegenwoordig is er helemaal niets mis met een potje zelfgemaakte chutney, een enkele bloem, kaartje of welgemeend compliment.

Bronnen:

Arjan van Veelen – Geven is een kunst, NRC december 2013.
Marie Kondo – Opgeruimd!
Beatrijs Ritsema – Het Grote Etiquetteboek

Meld je hier aan voor de maandelijkse lessen van de Bewaarschool.