Elementaire zaken

Twintig jaar geleden had ik al bijzondere interesse in het organiseren van het huishouden. Dat realiseerde ik me laatst toen ik een aantekenboekje vond bij het opruimen. Bijna weggegooid, toch even erin gekeken. Het waren mijn notities, gemaakt tijdens een workshop over het huishouden. Wat ik niet had genoteerd was de naam van de spreekster, iemand met een interessante kijk op het huishouden. Jammer. Ik noem haar hierna de huishoudcoach.

Al lezend in mijn notities kwam de bewuste avond beetje bij beetje terug in mijn herinnering. Het was erg druk. Er moesten voortdurend stoelen worden bijgehaald totdat iedereen zat en de lezing eindelijk kon beginnen. Een zaal vol vrouwen met behoefte aan huishoudelijk houvast.

Met het huishouden in gesprek

We werden aangesproken als beheerders, leiders in gesprek met onze levensgebieden zoals werk, familie, relatie, huishouden, sport of gezondheid. Ik zette ze als grote stralen om een zon (IK). De huishoudcoach adviseerde ons om de gebieden iedere maand na te lopen om te kijken hoe levend ze nog waren. Was nog ergens speciale aandacht nodig? Moesten afspraken worden herzien of gewoontes worden veranderd? Was er misschien een levensgebied afgevallen of bijgekomen? Het huishouden had eveneens een centrum (HH), met eromheen de aandachtsgebieden zoals schoonmaken, voor het eten zorgen of rekeningen betalen. Ook hier was regelmatig aandacht nodig, zoals een jongleur met zijn verzameling bordjes op lange stokken. Af en toe een zetje houdt ze aan de gang.

huishoudzon

Respect en dankbaarheid

De huishoudcoach koppelde het huishouden aan de elementen aarde, water, lucht en vuur. Aarde vertegenwoordigde de middelen, basale zaken zoals tijd, geld, ruimte en spullen. Het woord dat hierbij hoorde was respect. Waarom respect? Ik denk nu aan de opruimfilosofie van de Japanse Marie Kondo. Zowel huis als spullen verdienen in deze filosofie een respectvolle behandeling. Als dingen worden weggedaan is er een bedankje voor hun bewezen diensten. Laten we spullen die we bewaren een zorgvuldige opbergplek bieden. Uit respect.
Een van de opdrachten in de workshop was om, met ons eigen huis in gedachten, te bedenken welke spullen een vaste plek misten. Wat voor hinderlijks zweefde er in mijn huis? Ik zag lege flessen, boeken, oude kleren en kinderknutsels op de gekste plekken. Met enige tevredenheid constateer ik vandaag dat ik deze zwevers of zwervers aardig op aarde heb gekregen. Met mijn boeken en kranten zal ik wellicht nog eens een gesprekje moeten aanknopen.

Ritmes en processen als water

Het element water stond voor de huishoudelijke processen, ritmes en stromen. Hoe vaak voerde je bepaalde taken uit? Elke dag, week of maand? Hoe verliep de in- en uitstroom van kleren, papier of voedsel? Welke route nam papier door het huis, vanaf binnenkomende post of verpakking tot uiteindelijk de papiercontainer? Stokte het ergens? Waar bevonden zich stuwdammen in de verschillende stromen? Stapelde het wasgoed zich steeds op een bepaalde plek op? Een eigen ritme vinden in het uitvoeren van taken was voor alle aanwezigen een uitdaging. Dat de huishoudcoach het woord vlijt bij dit element vond passen kan ik begrijpen.

Het woord heeft echter ook een ouderwetse en moralistische bijklank. Een acht voor vlijt op het schoolrapport. De filosoof Nietzsche vond vlijt iets burgerlijks dat de verheffing van het individu in de weg stond. Tijd nemen voor lange overpeinzingen kon volgens hem niet zonder gewetenswroeging samengaan met vlijt. Toch betrap ik mezelf tijdens het ophangen van de was of het schoonmaken van de badkamer wel eens op spontane overpeinzingen over wat me bezighoudt. Ik weet niet of deze overpeinzingen in Nietzsches ogen lang genoeg zijn. Wel kan ik met zekerheid zeggen dat een schone badkamer een verheffende uitwerking op mijn gemoed heeft.
waterkraan

Hoe vaak komt je moeder?

Het element lucht werd door de huishoudcoach geassocieerd met het woord tevredenheid en je thuisvoelen. Het had betrekking op de cultuur in het huishouden. Was er een eetcultuur, een feestcultuur? Was de sfeer luchtig of zwaarmoedig? Hoe vaak kwam je moeder op bezoek? Werden onderlinge verschillen getolereerd? Wanneer was je de afgelopen tijd tevreden of merkte je dat huisgenoten het waren? Antwoorden op deze vragen zeiden iets over de cultuur binnen het huishouden.

Mijn moeder komt niet meer op bezoek. Heeft dat een huishoudculturele reden? Ze woont ver weg en is inmiddels op leeftijd en niet meer zo mobiel. Ze blijft het liefste veilig thuis, dus zoek ik haar af en toe op. Ze was vooral een praktische moeder. Het huishouden was een dagtaak en de week werd geregeerd door strakke poetsschema’s. Ik wist daardoor altijd welke dag van de week het was. Er heerste een cultuur van overzichtelijkheid en structuur, en van aanpakken. Ze was bijna altijd thuis als ik uit school kwam.

Het hoofdkwartier aan tafel

Ten slotte was er nog het element vuur. Het had te maken met identiteit en motivatie, met geestdrift en hartstocht. Wat wilde ik bereiken in het huishouden? Hoe bepaalde ik de koers en op welke manier nam ik besluiten? Had ik voldoende grip op de middelen? Had ik de processen in de hand? Met mijn vuur kon ik in mijn huishouden de temperatuur van de middelen, de ritmes en de cultuur beïnvloeden. Vuur, de gesprekspartner van mijn huishouden.
Bij het element vuur hoorde ook een woord: religie. Twintig jaar na dato zou ik het zingeving willen noemen. Het dringt door in alles wat je doet.

De laatste woorden van mijn aantekeningen vormden de vraag “Waar bevindt zich het ‘hoofdkwartier’ van je huishouding?” Geen antwoord genoteerd. Wist ik het op dat moment niet of was voor die avond mijn concentratie op?
Als ik die vraag nu moet beantwoorden dan zeg ik dat mijn hoofdkwartier de eettafel is.
Lekker groot, van mooi licht hout en bovendien gemaakt door mijn geliefde. Ik kijk zo de tuin in en zie van hieruit direct of het begint te regenen en ik de was binnen moet halen.

Marian Habets, juni 2016.

Meld je aan voor de maandelijkse lessen van de Bewaarschool.